Została po nim legenda i antylegenda. W ich ujęciu rysuje się jako prekursor postępu, realizator haseł rewolucji, bądź jako antychryst [...]. Dla jednych jest kontynuatorem, dla drugich pogromcą rewolucji [...]. Rządy jego zapłodniły wyobraźnię mas ludzkich, bo próbując tworzyć nową syntezę dwóch epok, przetłumaczył milionom prostych ludzi dostępne dotychczas tylko dla elity umysłowej idee Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Przetłumaczył je na język codziennej praktyki wyrażający się w kodeksie, ujednoliceniu miar i wag, w zmianie położenia chłopstwa, w budowie nowego społeczeństwa i wreszcie w romantycznej wizji nowego Imperium Romanum – Stanów Zjednoczonych Europy, których budowę przedsiębrał. [...] Geniusz Napoleona zawsze będzie działał na wyobraźnię ludzką, rozpalał namiętności, budził zaciekłe spory. [...] Jedni uważać będą jego losy za przestrogę, uzasadniając, że obrał drogę zbrodni i klęski, a inni wywodzić będą, iż był prekursorem postępu, dobroczyńcą ludzkości, męczennikiem, „człowiekiem wieku”, wskrzesicielem Polski.
Źródło: Europa i świat w epoce napoleońskiej, pod red. M. Senkowskiej-Gluck, Warszawa 1988, str. 88–89.
poleca:
