Wśród typowych sformułowań definiujących, co to znaczy być Polakiem, najczęściej pojawiały się następujące: być Polakiem to „nie skrywać polskości”, „nie wypierać się polskości”, „nie wstydzić się polskości”, „nie obawiać się polskości”. Przerwanie międzypokoleniowego przekazu polskości jest postrzegane jako „zdrada” polskości.
Nie można „stać się” Łotyszem czy Rosjaninem, kiedy pochodzi się z polskiej rodziny. Bóg, powołując człowieka do życia, powołuje go jako przedstawiciela określonego narodu – Polaka, Łotysza, Rosjanina. Świadoma zmiana narodowości, odrzucenie swej narodowości, nie zrywa więzi z narodem. Ktoś, kto to czyni, jest nadal postrzegany jako członek narodu, lecz uważa się go za odszczepieńca, zdrajcę.
Wynarodowienie, pomimo tzw. przyczyn obiektywnych, takich jak w okresie ZSRR rusyfikacja, brak polskich szkół, brak polonijnych organizacji, posiada również przyczyny o charakterze subiektywnym. Wyparcie się polskości, odrzucenie jej miało często na celu – jak to wynika z potocznych obserwacji – poprawę bytu, zwiększenie szans życiowych, zrobienie kariery.
Na podstawie: T. Biernat, Być Polakiem na Łotwie. Świat życia codziennego, Toruń 2003.
Traktowanie identyfikacji narodowej jako cechy predestynowanej w sposób automatyczny i fatalistyczny coraz mniej odpowiada perspektywom współczesnego świata, nacechowanego przestrzenną i społeczną ruchliwością. Większość ludzi, także w rozwiniętych krajach Europy, zachowuje wprawdzie w ciągu swego życia narodowość przekazaną przez rodzinę swego pochodzenia, nie jest to jednak naturalna konieczność, ale rezultat kulturowego oddziaływania, które może ulec modyfikacji [...], identyfikacja narodowa może ulec całkowitej przemianie w toku życia jednostki. Taka przemiana jest tutaj określana jako konwersja narodowa.
Źródło: A. Kłoskowska, Kultury narodowe u korzeni, Warszawa 2005.
